Kursk Muharebesi: Söylenti ve Gerçek

Söylentiyi Gerçekten Ayırma Çabası

1942-43 kışında Stalingrad'daki yenilgilerinin ardından Alman silahlı kuvvetleri, 4 Temmuz 1943 günü doğuda Hisar Operasyonu olarak bilinen bir taarruz başlattı. Hisar Operasyonu'nun zirvesi olan Kursk Muharebesi'ne, 6.000 tank, 4.000 uçak ve 2 milyon asker katıldı ve doğru mudur yanlış mıdır bilinmez ama bu muharebe, tarihteki en büyük tank muharebesi olarak anılmaktadır. Bu zamanın olayları hakkında tarihçiler arasında büyük görüş farkları vardır ve bu zamanlar, hâlâ efsane ve spekülasyonlarla dolu bir tarih kesiti olarak kalmıştır. Günümüzde bile daha önce gizlenmiş olan yeni arşivler açıldıkça yeni bilgiler bulunabiliyor. Örneğin Waffen SS formasyon kayıtları, 1981 yılına kadar açıklanmamıştı ve o zamana kadar "tarihi rapor" denen çok sayıda belge üretilmişti. 

Kursk Muharebesi'nde Almanların sızması.

 

Üzerine en çok tartışma yapılan savaş, Prochorovka'da (Prokhorovka olarak yazıldığında çoğunuza tanıdık gelecektir) 12 Temmuzda başlayan savaş oldu. Burada tarihçiler, yine Prochorovka'yı Alman ateş gücüne ve ağır tanklarına karşı gelişmiş Sovyet taktiklerinin zaferi olarak gördü ama nispeten yeni elde edilen kanıtlar, 'ölüm hendeğindeki' olayları farklı bir şekilde gösteriyor.

Hisar Operasyonu sırasında Almanların asıl hedefi, doğu Cephesinde 112 km kadar batıya uzanan büyük bir istihkam bölgesini sağlama almaktı. Mareşal Günther von Kluge'nin Merkez Ordu Grubu, Dokuzuncu Ordu ile birlikte kuzey kanadından saldıracaktı, 46. (XLVI) Panzer Kolordusu sağ kanattan ve 41. (XLI) Panzer Kolordusu ise soldan destek verecekti. General Joachim Lemelsen'in 47. (XLVII) Panzer Kuvvetleri Kursk'a doğru ilerleyerek Mareşal Erich von Manstein'ın Güney Ordu Grubu, Dördüncü Panzer Ordusu ve Kempf Ordusu ile buluşmayı planlıyordu.

General Konstantin K. Rokossovsky tarafından komuta edilen Sovyet Merkez Cephesi ve General Nikolai F. Vatutin tarafından komuta edilen Voronezh Cephesi, Almanlarla karşılaştı. Sağ kanadı On Üçüncü Ordu ve On Yedinci Ordu tarafından güçlendirilen Merkez Cephenin görevi, kuzey bölgesini savunmaktı. Güneyde Voronezh Cephesiüç ordusu ve iki ihtiyat birliği bulunan Alman Güney Ordu Grubu ile karşılaştı. Altıncı ve Yedinci Muhafız Ordusu, merkezi ve sol kanadı tutuyordu. Kursk'un Doğusu, Generaloberst Ivan S. Konev'in Bozkır Askeri Bölgesi (10 Temmuz 1943'te Bozkır Cephesi olarak yeniden adlandırıldı) Almanların cepheyi yarmasını engelleyerek karşı taarruz başlatacaktı.

 

Her şey plana uygun biçimde gitseydi Almanların beşten fazla Sovyet Ordusunu yok etme olasılığı vardı, ancak Dokuzuncu Ordu kuzeydeki Sovyet savunmalarını yenmeyi bir türlü başaramadı ve aynı şekilde III Panzer Kolordusu da sert bir direnişle karşılaştı. Nihayet 11 Temmuz günü Dördüncü Panzer Ordusu, Prochorovka kasabasını ele geçirmek ve Psel Nehri'nde hayati bir köprübaşı elde etmek üzereydi.

Yazının başında bahsettiğimiz gibi bu olay, Doğu Cephesi'ndeki en iyi bilinen savaşlardan biriydi ve her yerde kitaplara, filmlere ve belgesellere konu olmuştur. Bazıları salt kurgu eseridir ve çok çeşitli söylentiler mevcuttur.

En yaygın olarak kabul edilen versiyonu, üç SS Bölüğünün sert ve zorlu bir arazide yan yana Prochorovka'ya saldırmasıdır. Aralarında Mark V Panther'ler ve meşhur Mark VI Tiger'ların bulunduğu 500 ila 700 arası Alman Tankı, 88 mm'lik etkili topları ile yavaşça ilerliyordu. Sovyetler ise çevik T-34'leriyle kendilerini onların arasına atarak kafa karışıklığıyla kaos yarattı ve 88 mm'lik topların menzilini kullanarak üstünlük sağlamasına engel oldu.

Sonuçta 400'e yakın Alman aracı kaybedildi.

 

Sorun İşte Burada

II SS Panzer Kolordusunun savaş kayıtlarını ve güç raporlarını incelerseniz, burada sadece orta düzeyde kayıpların olduğunu görürsünüz. Savaşa katılan tankların sayısı hakkındaki bilgiler de çok fazla değişkenlik gösteriyor. Aslında rapor, 11 Temmuza kadar II SS Panzer Kolordusunun çalışır durumda toplam 211 tankının olduğunu gösteriyor: Totenkopf 94, Leibstandarte 56 ve Das Reich 61 tanka sahipti. Prochorovka'da sadece 15 Tiger tankı aktif olarak savaşa katılmıştı ve hiç SS Panther yoktu.

13 Temmuz günü Dördüncü Panzer Ordusu savaş raporları, II SS Panzer Kolordusunun çalışır durumda 163 tankının bulunduğunu ve sadece 48 tankın kaybedildiğini açıklamıştı. Buna karşılık Sovyet raporları 13 Temmuz günü ordunun tamir edilebilir hasar alarak 400 tank kaybettiğini göstermektedir.

Ayrıca yan yana saldıran üç SS bölüğü düşünüldüğünde ve II SS Panzer Kolordusunun on dört km genişliğinde bir cepheye sahip olduğu göz önünde bulundurulduğunda bu hem gerçek dışı hem de taktiksel açıdan imkansızdır. 

12 Temmuz 05:00 – Yüzlerce T-34 ve T-70 tankı (üzerinde piyadelerle) Prochorovka'dan 40-50 civarında gruplar halinde ilerlemeye başladı. Piyadeler indi ve tanklar Alman hattına doğru ilerlemeye devam etti. Saldırıda bir duraklama oldu ve Leibstandarte zırhlılarını kasabaya doğru çekerek Rotmistrov'un ihtiyat birliği zırhlılarıyla çarpıştı. 181. Tank Alayı tarafından düzenlenen bir Sovyet saldırısı, 1. SS Panzer Alayına eşlik eden 13. (ağır) Bölüğe ait birkaç SS Tiger'ı tarafından geri püskürtüldü ve bunlardan bir tanesi de, savaşın en başarılı tank komutanı olan 2. Teğmen Michael Wittmann tarafından komuta edilidi.

Wittmann'ın grubu, Sovyet tank alayının uzun mesafeli atışları ile karşılaştığında, Almanların ana saldırısına kanat desteği sağlamak üzere ilerliyordu. Açık alanda doğrudan Tiger'lara yapılan Sovyet taarruzu, tam bir intihardı, çünkü Tiger'ların ön zırhları uzaktan saldıran T-34'lerin 76mm toplarının yanında çok daha kuvvetliydi. Tiger'ların hiçbiri yok edilemedi ancak 181. Tank Alayı tamamen yok edildi. O günün ilerleyen saatlerinde, 5. Mekanize Kolordudan kalan son Sovyet ihtiyat birlikleri konuşlandırıldı. Bu birlik nihayet Leibstandarte'yi durdurdu.


Tiger I tankları, taarruza öncülük ediyor

 

Das Reich, Prochorovka'nın güneybatısına saldırdı ve hemen II. Tank Kolordusu ve II. Muhafız tank Kolordusunun savaş grupları tarafından karşılandı. 20 ila 40 Sovyet tankından oluşan savaş grupları, piyadelerin ve yer saldırı uçaklarının desteğinde Das Reich alayının öncü birlikleriyle karşılaştı. Sovyetler zırhlıları, düşman bölüğünün üstüne gitmeye devam etti ve savaş gün boyunca şiddetli bir şekilde sürerek Sovyet zırhlılarının ağır kayıplarıyla sonuçlandı. Das Reich yavaşça doğuya ilerleyişine devam etti ve nispeten hafif tank kayıplarıyla gece boyunca ilerleyişini sürdürdü.

Bu arada sol kanatta Sovyet Birinci Tank Ordusu unsurları köprübaşını geri almayı denedi ama başarısız oldu. SS bölüğü, 33. Piyade Kolordusunun desteklediği 31. ve 10. Tank Kolordusunu geri püskürttü.


Alman piyadeleri, etkisiz hale getirilmiş bir Sovyet KV-1 ağır tankının yanından geçiyor.

 

Sovyet zırhlılarının büyük kayıplarıyla şekillenen savaş, 12 Temmuz günü, Doğu Cephesi üzerine yapılmış, çarpışmaların 12 Temmuz günü kesin bir Alman yenilgisiyle sona erdiğini söyleyen pek çok iyi bilinen araştırmadaki efsanelerin tersine, her iki taraf adına da kayda değer bir başarı olmadan devam etti. Birçok tarihçi, savaş alanlarının yok edilen yüzlerde Alman tankıyla dolduğunu söylemiştir. Aslında Prochorovka civarında savaş birkaç gün daha devam etti. Das Reich kasabanın güney bölgesinde 16 Temmuza kadar doğuya doğru çok yavaş da olsa ilerlemeye devam etti. Bu da III. Panzer Kolordusunun 14 Temmuz günü SS bölüğüne katılmasına ve Prochorovka'nın güneyinde birkaç Sovyet piyade birliğini kuşatmasına imkan sağladı. Totenkopf sonunda Kartaschevka­Prochorovka yoluna ulaştı ve bölük, etki alanının kuzey ucundaki stratejik öneme sahip birkaç tepeyi aldı.

 

Sonuç

Evet, tarihçiler tarafından sunulan veriler oldukça karışık ve farklılık gösteriyor. Kişisel olarak ben, bu savaş hakkında tüm gerçeği öğrenip öğrenemeyeceğimizden şüphe duyuyor ve bu savaşın "efsaneler savaşı" olarak kalacağını düşünüyorum. Ancak açık olan bir şey var ki o da, Dördüncü Panzer Ordusunun ilerleyişinin oldukça yavaşlamasının sebebi, Almanlar veya Sovyetler tarafından sahip olunan tanklara veya Alman panzer ihtiyat birliklerinin yanlış kullanımına bakmaksızın Panzer Kuvvetlerinin 12 Temmuzda Prochorovka'yı almayı başaramamasıdır.

Hitler 13 Temmuz günü Hisar Operasyonu'ndan vazgeçince, Almanların doğuda olayları stratejik bir seviyede etkileme konusundaki son şans da kaybedilmiş oldu.

 

The_Challenger'ı takip etmek için:  !

 


 

Kaynaklar:

  • World War II dergisi - George M. Nipe Şubat 98
  • Grossman H. Geschichte der rheinisch-westfälischen 6. Infanterie-Division 1939 – 1945, Podzun, 1958, S.208.
  • Zetterling N., Frankson A. Kursk 1943: a statistical analysis. Londra, Portland. 2000. P.122. (Tablo 8.10: Güney Ordu Grubunun yok edilen tankları, 5-17 Temmuz 1943). 
  • Jentz. T. Panzertruppen, The Complete Guide to the Creation & Combat Emloyment of Germany’s Tank Force. 1943 –1945. Schiffer Military History, Atlegen, PA, 1996. P.110.
Kapat